కుంకుమ పువ్వు (సాఫ్రాన్) ప్రపంచంలోనే అత్యంత విలువైన సుగంధ ద్రవ్యాల్లో ఒకటి. తక్కువ విస్తీర్ణంలోనే అధిక ఆదాయం పొందే అవకాశం ఉండటంతో రైతులు ఈ పంట సాగుపై ఆసక్తి చూపుతున్నారు. అయితే కుంకుమ పువ్వు విజయవంతంగా సాగు కావాలంటే నేల ఎంపిక అత్యంత కీలకం.
కుంకుమ పువ్వు సాగుకు ఇసుక మిశ్రమం కలిగిన ఎర్ర నేలలు, లోమీ (Loamy) నేలలు లేదా నీరు నిల్వ ఉండని బాగా డ్రైనేజీ ఉన్న నేలలు అత్యంత అనుకూలంగా ఉంటాయి. నేలలో నీరు నిల్వ ఉంటే కందులు (Corms) కుళ్లిపోయే ప్రమాదం ఎక్కువ. అందుకే నీరు సులభంగా బయటకు వెళ్లే భూమిని ఎంపిక చేయాలి.
ఈ పంటకు 6 నుంచి 8 pH ఉన్న నేలలు ఉత్తమంగా పరిగణిస్తారు. సేంద్రియ పదార్థాలు అధికంగా ఉన్న నేలలో కుంకుమ పువ్వు నాణ్యత మెరుగ్గా ఉంటుంది. సాగుకు ముందు భూమిని లోతుగా దున్ని, బాగా కుళ్లిన పశువుల ఎరువు లేదా కంపోస్ట్ను కలపడం మంచిది.
కుంకుమ పువ్వు సాధారణంగా చల్లని వాతావరణంలో బాగా పెరుగుతుంది. పగటిపూట మితమైన ఉష్ణోగ్రతలు, రాత్రివేళ చల్లని వాతావరణం ఉంటే దిగుబడి మెరుగ్గా ఉంటుంది. అందువల్ల కొండ ప్రాంతాలు లేదా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యే ప్రాంతాలు ఈ సాగుకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. ఇటీవల కొన్ని రాష్ట్రాల్లో నియంత్రిత వాతావరణం (గ్రీన్హౌస్, షేడ్నెట్) ద్వారా కూడా ప్రయోగాత్మకంగా సాగు చేస్తున్నారు.
కందులను సాధారణంగా ఆగస్టు నుంచి సెప్టెంబర్ మధ్య నాటుతారు. వరుసల మధ్య సుమారు 20 సెం.మీ, మొక్కల మధ్య 10 సెం.మీ దూరం పాటిస్తే మొక్కలు బాగా అభివృద్ధి చెందుతాయి. నేలలో తేమ ఉండేలా చూసుకోవాలి కానీ అధిక నీటిపారుదల ఇవ్వకూడదు.
పువ్వులు వికసించిన వెంటనే వాటి నుంచి ఎర్రటి స్టిగ్మాలను జాగ్రత్తగా సేకరించి ఎండబెట్టాలి. ఈ ప్రక్రియలో నాణ్యతను కాపాడితే మార్కెట్లో మంచి ధర లభిస్తుంది. దేశీయ మార్కెట్తో పాటు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో కూడా కుంకుమ పువ్వుకు అధిక డిమాండ్ ఉంది.
వ్యవసాయ నిపుణుల సలహాలు తీసుకుని, స్థానిక వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సాగు చేపడితే కుంకుమ పువ్వు రైతులకు లాభదాయకమైన ప్రత్యామ్నాయ పంటగా మారే అవకాశం ఉంది.